Jawng Sara, Amyu a Ningbaw Ningla

        Ningbaw Ningla langai mi a lam bai myit dum ai ngu ai  gaw  lachyum  grai  sung  ai. Hpa  majaw  nga  yang myit jasat Hkringhtawng jaw  da ai majaw rai nga ai.

          Tinang a gam maka tinang daw dan hparan la’ Self-determination ngu ai gaw Ningbaw Kaba  Maran Brang Seng jaw tawn ai hkringhtawng rai nga ai. Shi nan mung, Ji Wa ni a hkringhtawng hpe kashu kasha ni myit dum hkrang shapraw na,‑‑‑  na chying wa ra sharawng wu ai.

          Ndai myit dum masat laika gaw dai ni na ban prat nnan na Ramma ni hpe myit dinglik shangun ai lam majing re. Ningbaw Kaba a matsun mungga ni hpe madat mara hkan sa yang   shawng lam de myit mada shara naw mu na ga ai. 

          Pandung shadaw mu ai amyu tai ga.

          Tinang a gam maka tinang daw dan hparan la lu hkra shakut ga.

Numdaw 1

Shangai Chyinghkai Prat Pra  Wa ai Lam

­­

          Sara kaba Maran Brang Seng a kanu kawa, shangai shara; -

1. Shangai chyinghkai kawa    -Maran Kam Hpang

2. Shangai chyinghkai kanu     - Marip Hpauwa Lu Htoi

3. Shangai shara -                    - Hpakant Ginwang,  Nma Yang Mare

4. Shangai ai shaning -            -1931 ning, June 16 ya.

Numdaw 2

Jawng Ma Prat

          1939 ning, Sinlum jawng kaw jawng kaji lung sai.  1940 ning hta Myitkyina K.B.H.S de bai lung sai.  1942 ning hta tsang 2 awng la sai hte Japan majan bai du, mung hten mat sai majaw, jawng n lung mat sai. Manhkring mare kaw nna Chyinghkrang hka hku de hprawng makoi lagyim ai hpyen hprawng ruyak kyindut hkrai chyat nga ai.

 

Numdaw 3

Mungkan e Sa Pra Yang, Shawng Nnan Hkrum Sha ai Maroi Nni Masin N Si ai Lam

         

          1944 ning, Chyinghkrang hka hku e jawm hprawng makoi nga ai shara kaw Hpetsit Japan gumshem hpyenla ni hte Myen Dahkin Tin Hpung ni wa du pru ai hte yawng hpe adup abyen zingri zingrat shamyit ma ai.  Arung arai yawng mya magawn la, nga leng kaw gawng mara nna Kawa Doi Sarawun Brang Doi hpe maga mi, Bai Kawa Doi Maran E La hpe maga mi de shachya nna dumsu shatai let gang garawt shangun, shingna hte chyang mu ngu abyen adup rai mat wa sai.  Kanu dim gaw hkrap gyek let, hkum adup hkum kayat ngu, hkan je yang, nhtang abyen dat, shadang sha Brang Seng wa, Wa yan hpe dai hku hkum zingri ya ngu yang, grai tsan ai de magra jinghkyen kamawng kau dat re lam hkam sha sai.  Kawa Doi tsi sarawun hkrum ai, ndai zawn re tawt lai roi rip ai hpa baw hpan hpe raitim, Sara kaba Maran Brang Seng wa n ju ai maroi nni ai lam kraw kata kaw rawng da hpang sai wa re.

Numdaw 4

Jawng Bai Lung Sai

                  

          1946 ning Manhkring e Kanu Dim sarawun Brang Doi jan Nang Seng kaw nga nna jawng bai matut lung sai.  1948 ning hta tsang 8 awng la lu sai, 1950 ning hta tsang shi awng la lu sai.  Tsang shi jawng ma lahkawng sha awng ma ai.  Tsang 10 awng ai hpang, Myitkyina e tsang 11 lung na jawng n nga mat sai majaw Yangung de sumtsan jawng sa lung na jarik gumhpraw tam ra sai.  Ram manang Waw Ta hte rau gumhpraw lap 300/- hkoi la, bawm yam mari gun, Maji bum de tawk sa mat wa, maitau ru kabye hkrup, 2,3 ya nam mali kata e dam dauyin, nat ndang jahtung ni hte kayau gumchya hkawm, tsam mari Danai hka du nga kapaw gun nna wa dut tim, lap 300/- hka wa kau yang, shan lu la ai gumhpraw gaw hkiba jamjau kau ai hpe n dep kapa lu sai.  Raitim yakhkak ai masa e dip ka-up da ai kaw na kanu dim mung atsawm dat ai hte Yangung de 1951 ning hta rawt sai.  Dakkasu jawng ngu ai sa du sharin sai. 

          Yangung e jawng lung ai 5 ning ngu na 1955 ning hta B.A; B.Ed; Digari janmau gup la lu hkra shakut nu ai.  Ndai 5 ning laman Yangung e jawng lung ai nhtoi pawng mahkra hta lani mi na nhtoi langai mi hpe Maran Brang Seng a bawnu hta si wa hkra malap kau mayu tim, n prai hkraw n malap hkraw ai lam langai mi gaw hpun pyen gawk kalak gyepdin sha din kau, jawng a byak aje langai mi gup kau rai, jawng sa wa ai lam kaw, kaga jawng ma ni jawn sa ai taukawk mawdaw hte gawt awi lai wa ai hte  jawng la wa Maran Brang Seng a jawng sumpan gaw lam de poi marawng mat wa sai hte mawdaw jawn ai jawng ma ni gaw marawn jahtau mani lai mat wa ai, dai shaloi jang, Dakkasu jawng la wa Maran Brang Seng gaw, lamu kata, ga a ntsa Nu yan Wa a shadang Brang Seng ngai wa, kaga jawng ma ni hta n bung manang ni taukawk mawdaw hta awut mat wa, ngai gaw hpunpyen kawkkalak din nna, mala la nga hkam sha yak nga ni ai,  myit n gut dik let myi prwi pru kau sai.  Shakut na myit n-gun grau shadat mat wa sai.  Shakut ai hte maren  B.A; B.Ed awng ai hte rau British London Hensus de hpaji sa matut sharin na lata la hkrum sai.  Raitim arang gumhpraw n dep lu ai majaw, htawm hpang nye a kasha prat hta she sa du sharin la dam nu ga, ngu jat lung wa ding yang rai nga ai Digari atsang ni hpe bawnu atsam kade naw ngam tim, nga ngam malap ai zawn, n-gun awoi la let, hkra di kau sai.

Numdaw 5

Ma Prat Jawng Lung Ten Na

Shakut  Shaja   ai Lam

          Anhte a Sara kaba Maran Brang Seng gaw shi a jawng ma prat hta n rau n htau nhtu ningwa, shanghkawp, shingban ni hta rau, galoi mung nga ra ai.

Hpun hta, hka ja, mam htu, shat shadu, wa yaw, nga rem, n hku bungli,  shinggan bungli yawng shi a lata hta rai lu ai.  Hpun hta dut ai aten law law ning re ai hta, lahpawt mi na gaw, Myitkyina mare grup tim hpun kadai n mari ya ai, jan law jawng sa hpang hkrat wa, hpaji Du Gawlu Lu a ndaw hku  htaw lai wa yang Brang Seng nang jawng lung ten du wa nga sayang kaning rai hpun naw htaw hkawm nga nta? nga san ai, shaloi Sarama e dai hpawt tup n lu dut ai ngu tsun dat ai shaloi ndai de htaw wa rit gumhpraw lap 10/- ting hkap jaw, shat mung hkap jaw sha dat re ai hpe shi si wa ai ten du hkra chyeju dum ga atsun nga ai.  Wenyi hta mung chyeju a dum nga na re.

          Jawng dat ten, masha yawng n mai lata la ai Myitkyina Aye Beng Rung kata e layit pa gang ai bungli galaw lu nu ai.  Jahpawt rung hpaw ai ten kaw nna shana de rung pat ai ten du hkra n sim n sa gang kalap ra ai.  Jawng ma Brang Seng wa layit gang nga yang, rung masha ni gaw hkausoi, muk hpalap lu sha, rai myit dik nga ma ai.  Layit gang ai Brang Seng wa gaw sha mayu dik ai raitim, n jaw sha ma ai majaw, mayen kaman sha ma-ut let, bungli garum lawm ai sha tai mat sai.

          Jawng ma Maran Brang Seng gaw, Dakkasu jawng lung ai aten hta laban nhtoi hpe n hprai hkra, Hkristan makam masham hta myit maju jung ai.  Sunday School sharin ya ai hte makam masham lam hte seng nna, myi jahpaw jahprang jasu sharawt shakut lai wa sai.  Matsan mayan re ai hpe tsawra n-gun jaw chye ai laikyang gaw kaji ten kaw nna, rawng ai wa re.

Numdaw 6

 Jawng Sara Galaw ai Ten

          1955-1956 ning, Myitkyina K.B.H.S jawng hta lahta tsang jawng sara hte Boarder Up amu galaw ai.  1957- 1958 ning, hta ningtau Jawng Up galaw sai.  1959 – 1963 March shata du hkra Jawng Up amu galaw sai.

Numdaw 7

Dinghku Shang ai Lam

          1960 ning, November shata 12 ya hta Duwa Nahpaw Tu hte Du jan Hpaudau Kaw yan a shayi sha, Nahpaw Kaw Mai hpe hkungran la nna dinghku de sai.

Numdaw 8

Tinang Amyu Sha Ni hpe Kahkyin  Magang Wa ai lam

          1958-1959 ning, Myitkyina kaw Jawng Up galaw nga ai ten hta Wunpawng Htunghking Sharawt Hpung woi hpaw hpang wa ai hta, Sara kaba wa shi nan Hpung a Ningbaw lit la ai hte, Duwa Lakoi Tu Amu Madu tai ya na Salang Kaba Samda La Awng ni lawm rai, hpang wa masai.  1959 ning hta Kayin mung de nna lung wa ai General Zau Seng (Tinang Shanglawt Hpung)   hpe nnan woi hpaw shakut lai wa sai Sara kaba gaw Sara Kaba Maran Brang Seng a nta e wa yup nna, shanglawt jawm shakut na lam jawm bawngban ma ai. (Lachyum gaw Sara Kaba hta hpyen ngau jawng ma mahkawng da chyalu rai nga ai)  1960 ning hta K.B.H.S na jawng ma kaba ni hpe sharawt dat magang wa sai.  1961 ning October shata hta Myitkyina ga de Bukda mungdan shabyin na matu kasu lung wa ai shaloi, jawng ma n-gun, mung shawa n-gun madun let, woi ninghkap lai wa sai.   1961 ning jawng ma ni nam de shang wa ding yang rai mat wa ai majaw, Sara kaba Maran Brang Seng ngu ai wa hpe Hpyen Kin-yu Dap ni ding yang zawng shing dang kau sai.  Hpakant de nta wa galaw na matu, Du Salang tsawmra mi hpe pahkam hkam shangun nna dum nta hpe wa galaw da sai.  Nta galaw ngut ai  hte dingshawn garai n shang yang;

Numdaw 9

Shanglawt Dap De Tawm Hprang

          1963 ning October shata 6 ya shana nta na lahkawng raitim langai sha rai nga ai, dinghku num nnan jan hpe kau da, nta hting wung hting-wai na n sin lungmaw hpe kau da, Kumba Yaw Hpung ni sa woi la ai hte rau nam kata Shanglawt Dap de rai mat wa sai     1967 ning June shata hta Sinpraw Jinghku Mungdan de majen je shang wa yu na matu ntsa na lit jaw ai hte maren, myit rum marai 40 hte lai di bang wa yu yang, shara 23 lang agying hkap jep jen katut ai.  Manang ni kaw na alak mi garan shaw la nna, san jep dinglik hkam sha sai.  Myit galu nden atsam dat let tsun htai dan ai, Karai Kasang kaw akyu hpyi shakut ai majaw sha hkrun lam ni hpe lai di lu ai. Bejing de du nna, Chyu In Lai hte hkrum yu sai. Anhte Wunpawng sha ni a mung masa lam yan hpe tsun hkai dan lu sai.  Miwa mung hkringmang daju Chyu In Lai mung anhte a mung masa hpe chye na ya ai rai nna, Miwa mung kaw nna awng dang ai hku tinang a mungdan de bai n htang wa lu sai, dai aten hta lawm ai Du kaba n kau mi dai ni du naw shakut shaja ding yang rai nga ai.  1967 ning aten hta Salang Kaba Brang Seng gaw, Dingdung Ginwang Ginjaw Du, Maigan Makyit Mahkai Dap lit hkam , Gumhpraw Sutgan Dap lit hkam bungli gun hpai ai aten hta maigan de shakut pru ai re,  Sinpraw maga Miwa mung de pru pru shang shang rai hku hkau nga yang, 1969 ning hta bai shang ai lang gaw, Hpyin Yang kaw shata 2 hkap shagyip shingdang kau hkrum ai majaw, ram ram myit ru myit kaji myit prwi pru kau ai ten hta Karai Kasang kaw akyu hpyi n-gun la shakut ai majaw,   hpang e awng dang lam bai lu la sai.

          Amyu n bung, ga n bung, masa n bung mungdan kaga re ai shara katsing kalang kaw, tinang a mung masa hpe myit ra ai hku sa shabyin la lu ai gaw, mau hpa shaman chyeju rai sai. 

          1972 ning hta India mung jarit de sa na matu, Du Kaba Zau Tu shaga dat ai majaw, sa wa ai shaloi lam kaw hpyen ni chyip chyip hkap, nna 3 ya tup nam kata jawm shingbyi rawng ma ai.  Kaning  n di mat ai majaw, Column Commander Nmai Naw Hpung ni gaw akyu hpyi n gun la rai hpyen ni hkap nga ai hpe gasat gap di lai  wa na matu, mawdaw lam de gat pru wa yang marang kaba mung, myihprap hte shoi, mu hte dem, rai htu wa ai ten hta hpyen ni shanhte a kaduk  e n hkap ai sha marang hkoi ai ten du hkra kaga shara de htawt mat ma ai.  Dai aten hta Maran Brang Seng ni hpung gaw, mawdaw lam hpe gat lai di mat wa ma ai.  Salang Kaba Brang Seng ni hpung gaw myit ai kaw du sai majaw, Karai Kasang a chyeju hpe shakawn nu ai.  1974 ning hta Dingda Ginwang Ginjaw de bai sa gawan ai ten hta mung magyi magaw ayak ahkak rai sa du kau da nu ai.

  

Numdaw 10

Tingnyang Up Ningbaw kaba Lit Lu ai Hpang, Mungdan Kata Shamu Shamawt ai Lam

          1976 ning January shata hta Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung Ginjaw Komiti Tingnyang Up hte Wunpawng mungdan Shanglawt Kongsi Ningbaw lit ap ya ai hpe hkap la gun hpai mat wa sai. 1976 ning hta Myen mung kata rawt malan ai amyu hpung shada gasat hkat nga na malai shaga gahkyin gumdin myit jahkrum n-gun gunhpawn nna, Tai hpyen wa hpe tang du hkra gasat shamyit na matu yaw shada let, Myen mung Kumnyunit Dahkin            Ba Ting Tin woi awn ai hpung hta sinpraw jarit shara mi kaw gap hkat jahkring ta masat htu la lu sai.  1977 ning hta atsang 3 Cadre bungli woi hpaw gahkyin hka ja nna n gun atsam ram ram woi jat la lu sai.   1979 – 1980 ningkaw nna Sara kaba Maran Bang Seng nan Dat Kasa Hpung hpe woi awn let, Myen Hpyen Asuya hte mungdan ngwi pyaw simsa lam a matu Yanggung mare de sa du nhtawm woi awn bawngban lai wa sai.  Myen hpyen Asuya  hku nna, dai aten hta mungdan hpe woi jasim jasa na matu, atsam garai n rawng ai majaw Sara kaba Brang Seng kaw nna sim sa lam woi tam ai hpe jahten kau ya masai.  1982 ning hta Tinang a amyu hte mungdan a gritnem nga ai sut masa hpe sharawt shatsaw galu kaba myit hpaw wa lu na matu yaw shada le, lungseng gat lawk hpe jinghku Miwa mungdan kaw nna Yunan mungdaw kata de du hkra hpaw tawn da lu sai.

                              N.D.F Hpung hpe woi hpaw ai Ningbaw kaba

          1983 ning hta tinang a mungdan kata hta matut mahkai hkawmsa loi na matu, Miwa mungdan Ginwang Asuya hte bawngban nna jarit mayan mawdaw lam ni hpe jahkrang la lu sai.  1984 ning hta bum ga de nga ai amyu sha ni yawng hpe gahkyin gumdin myit woi jahkrum let, N.D.F ngu ai hpyen hpung woi hpaw la lu sai.  1985 ning hta NDF Dat kasa Hpung yawng hpe tinang a Ginjaw Pa Jau Ginra kaw nan zuphpawng kaba woi hpawng kahkyin la lu sai.

Numdaw 11

Sumtsan Maigan Hkrun Lam

          Sara kaba Brang Seng gaw mungdan kata majan hpe gara hku shangut mai na kun? ngu ai hpe Dap hpawm hte maigan mungdan ni de lam tam karum hpyi mat wa lu na matu, Wunpawng  mungdan kaw nna 1986 ning November 6 ya hta Pa Jau Ginjaw kaw nna lagaw hku rawt mat wa sai.  Shata 6 tup laman gasat poi law law hta Myen hpyen ni a lapran hku lai di let, tsam mari tsam mara Thai mungdan lamu ga jarit de du yu wa sai.  NDF a Second Congress Zuphpawng kaba kaw shang lawm da sai.  1986 ning hta Myen Mung Dingdung Daw National Democratic Front (NDF) a Northern Zone Tingnyang Up galaw lai wa sai.  Myen mung kata e mung chying shawa dawtsa ni ru yak jam jau, si hkrung si htan tsin yam hkrum sha nga ai lam ni hpe hkan tsun hparan dan nhtawm, maigan mungdan ni hku nna Myen mung a lam hpe jawm myit jawm karum la na matu, ga saw shakut lai wa sai hte garum ntum tsi mawan, malu masha, hpun nba ni hpe mung lu la sai. 

          Ya ndai gap hkat jahkring ai atsang de du na matu 1989 ning, kaw nna Myen mung kata e prat ban hte ban n hparan shangut mai ai mung masa manghkang hpe hparan jasan wa lu na matu, Myen mung  ting kaw gasat gala lam shawng jasim ra ai ngu, ningmu hte gasat gala jasim lu na matu lapran salang ni hpe  SLORC de dat dat, bai wa dat, maigan mungdan kaw mung, tinang a mungdan kaw mung, 10 ning jang n yup n sha shakut ai majaw ya ndai mung masa madang du mat wa sai rai.

          Tinang a mungdan hte tinang amyu rawt galu kaba wa na lam hpe akyu n jaw ai, grit nem matsan mayan jahkrum nga ai ka-ni hpe pat kau lu na matu hte maigan de n dau shabra chye shangun lu na matu, 1991 ning September shata hta woi galaw hpang sai.  Tinang K.I.O hte SLORC gasat gala jasim lam bawng ban myit hkrum wa lu ai aten 1993 ning, October shata e Sara kaba Maran Brang Seng gaw machyi makaw kaba hkrum hpang sai. Tsi lajang nna ram ram mai tsai wa ai aten hta 1994 ning, July shata 29 ya shani akajawng sha bai  machyi wa ai majaw, tsirung kaw bai tsi lajang nga sai.  Grau grau, machyi sawng mat wa ai rai nna, n lu tsi shamai la mat sai majaw, 1994 ning August shata  (8) ya shana akying 11:00 pm aten hta Wunpawng sha ni a tsawra hkungga la ra ai Sara kaba Maran Brang Seng gaw Madu Yesu a lahpyen shingnip hta yup pyaw mat wa sai.

          Ningbaw, Kaba Maran Brang Seng gaw tinang a dum nta masha ni , manaw manang makyin jinghku ni lawu tsang magam gun kaji kaba ni hpe lachyen lahka myit kachyi mung n rawng ai.  Matsan Chyahkrai gaida, shingkra n ginhka yawng mayawng a ntsa e tsawra shawang myit dam lada nga ai.  Tinggyeng sut gan myit marin ai lam n nga ai sha, tinang a hkum kaw na labu palawng gyepdin, ta hkawn hkying (Na yi) kaning re ai arung arai hpe raitim, ra kadawn nga ai wa hpe mu jang, shi lang nga ai arai hpe raw jaw ya nga ai.  Dai ni shi a atsam marai, hkum hkrang asak hpe wunpawng amyu sha ni a matu mara, htani htana raw jaw asak nawng kau da nu ai law.

Numdaw 12

DAI NI ANHTE NI BAI  Dumshai ga,

HKRINGHTAWNG SHACHYAWT LA GA

         

          Sara kaba Maran Brang Seng gaw 1994 August shata (8) ya shani mungkan ga na n nga mat wa sai.  Dai aten hta Wunpawng Mungdan Shanglawt  Hpung hte Ginjaw Komiti a Tingnyang Up rai nna Wunpawng Mungdan Shanglawt Kongsi a Sara kaba mung rai nga ai.

          Ndai Sara kaba Maran Brang Seng a lam hpe na yu ai ni, sawk sagawn yu ai ni, kadai raitimung shi hpe n tsawra ai kadai n nga nga ai.  Shi hpe n yu mangoi ai ni kadai mung n nga nga ai.

          Hpa majaw nga yang shi tsawra la ai  amyu masha ni hpe sin mak dik aten ni hta shi woi lai wa sai mung masha ni hkrum hkra ai tsin yam law law hte yawn hkyen myi prwi pru ai ten ni hta mung shi nan hkam sha lawm let woi lakawn wa sai.  Ndai gaw Wunpawng sha ni a labau hta laklai ai lam langai rai nga sai.

          Dai hte maren, yak hkak lam kade mi nga timung, shi tsaw ra ai amyu masha ni hpe lam amyu myu, myit galu kaba hte matsun madun tawn da lai wa nu ai.  Dai matsun maroi ni gaw shingran sha n rai, lani mi teng sha byin wa na rai nga ai. 

          Aten ladaw kadun mi hpe labau ngu n masat lu ai hte maren, tengman ai hpe koi yen nna labau hpe n mai shalat nga ai.

          Lam langai mi Wunpawng sha ni a salum hta nachying hkam sha shangun ai lam nga nga ai.  Shi hta atsam grai kaba nna chyalai n-gun rawng nga ai.  Dai majaw “Wunpawng Mungdan ngu ai hpe tsaw ai hpraw san myit” rai nga ai.          

          Dai hpraw san myit gaw Sara kaba Maran Brang Seng a pandung shadaw rai sai.  “Wunpawng Mungdan” ngu ai amying ningsang hta tara maigan ni ka-up la kau ai kaw nna anhte zawn kaji kadun la ai amyu ni lu la na ahkaw ahkang hkrat sum mat wa sai.

          Ndai lam gaw Sara kaba a kraw kata hta hkam sha yak la ai lam langai mi rai nga ai.  Dai majaw hkrat sum nga ai amyu sha ni a  ahkaw ahkang hpe lu la hkra mungdan pinra de sit sa nhtawm woi shakut lai wa sai.  Amyu sha ni a ahkaw ahkang lam hpe mahkawp sa wa ra ai majaw, sit sa ai lahkam ni hta majan mahpan lam ni koi yen n mai nga ai.  Rai timung shi shatawng shada ai ahkaw ahkang lam gaw ding yang n yit n shai shawng lam de numshawn shaw lai wa sai.

          Wunpawng amyu sha ni a Shanglawt ahkang aya shamu shamawt ai labau hpe bai nhtang yu dat ai shaloi Du Kaba Gen. Zau Seng gaw npawt nhpang gaw de ai wa rai sai ngu Wunpawng a labau hta grin nga na sai.

          Sara kaba Maran Brang Seng gaw Tinang a ahkang aya tinang gaw gap hparan mat wa na lam hta da kring da lang lam woi ai wa rai nga ai ngu masat tawn na sai.   Dai hpang,  Ningbaw kaba Nhkum Zau Mai, matut nna bai woi awn nhtawm, Ningbaw kaba Lamung Tu Jai gaw ya yang na Shanglawt Wuhpung ting hte amyu sha ni a gam maka hpe matut woi awn nga ai wa rai nga ai.

          Ndai ningbaw ningla ni mu mada ai shingran gaw Wunpawng amyu sha ni a myit kraw kata hta kanu a hkritung na ma lani hte lani asak kung, kung hpan kaba wa ai zawn rai nga ai.  Dai sha n ga, lani mi na aten hta teng sha myit ai chyaw hkrang shapraw sa wa lu na  re ngu kam nga ga ai.  Ndai lam gaw kadai mung koi yen lu na n rai.

 

Sara kaba a Matsun Maroi

1. Anhte bum nga masha ni a ahkaw ahkang gaw tinang nan ti nang a kam maka hpe gaw gap la ra ai.

    ( Self-determination ). Kadai hpe n mai kam ai.

2. Nai si mai sha ai nanhte Kachin amyu ni shanglawt kasat ai gaw mai byin na nit ni nga ai ga hkaw gaw Sara kaba a kraw kata ju rawng nga ai, maroi nni ai ga rai nga ai.

3.  Sara kaba shadum ai ga hta “ Mung shawa hte Shanglawt Asuya gaw hka hte nga zawn rai ra ai” nga matsun ai.

4.  Masha ngu ai gaw laning mi hta lahkawng lang ti nang a ra rawng shut hpyit ai  lam hpe sharai ra ai. Dai nhtoi ni gaw Shangai N htoi du ai shani kalang, Shaning Ningnan nhtoi shani kalang re.

5.  Simsa lam la nna mung hpawm a matu jet ai gaw da tara byin tai wa hkra Myen mungdan na amyu sha ni yawng shanglawm ai moi na Panglung Zuphpawng zawn re ai naw galaw ra nga ai. ( July 26, 1994)

6.  Myen mung a gam maka gaw anhte Wunpawng sha ni n woi hparan  yang n mai ai hpe matsing da mu.

 Ga  Hpungdim

         

          Sara kaba Maran Brang Seng n nga mat sai lam mungkan shiga - Thai Mungdan Bangkok Post, The Nation shilaika hta - Mung Masa Kung Kyang ai wa, Ga shaga ram ai wa, Shilaika sara ni hte English ga hku sanhtai ningtawn ai wa, Masha hte hku hkau chye ai wa, Galoi mung zet maja nna tinang a bungli hpe shakut ai wa nga ka da ai majaw arawng la hpa rai sai law. Kadai hpe mung kaji kaba nnga hku hkau shaga n-gun jaw chye ai hte hpaji jaw ai , manang ni tinang maga de na ni yawng hpe kabu gara hkap la chye ai wa mung rai nga ai hpe dai ni anhte kadai raiti mung myit dum mai nga ai.

          Lai wa sai (10) ning jan hta n nga mat wa ai Sara kaba gaw ngam nga ai myit rum manang ni hpe ngwi pyaw simsa ai mung hpawm mungdan byin tai wa hkra matut nna woi awn sa wa na shi ra sharawng nga ai.  Wunpawng mungdan mung shawa hte Wunpawng Mungdan Shanglawt Asuya gaw tinang a kam maka hpe gwi gwi gyin shalat lu na re ngu ai hpe mung kam ai.  Ndai zawn byin tai lu na matu Shanglawt Asuya hte Mung shawa yawng lata gin dun nna myit galu kaba ai hte ladat jaw jaw hte sa wa na lam aja awa myit mada ai hpe dai ni bai myit dum mai nga ai law.

Shamyet shanat laika ni....

1.    Laning mi ladu hkrum KIO Ginjaw ka shabra ai Ningbaw Kaba Labau

2.    Ningbaw Kaba Labau (ROKA - T), 1994.

3.    Du Kaba James Lum Dau - Ningbaw Kaba Maran Brang Seng.

4.    Sumla - Dum nta masha ni.

Jinghpaw Wunpawng Sha ni hpe Shawng Nnan Jinghpaw Mungdan woi hpyi ai wa Pangmu Duwa Rev. Lahpai Zau Tu

Hpung Up Sara: Amyu aq Kaji Kawa

Pangmu Duwa Rev. Lahpai Zau Tu 

Ga Nhpaw:-

            Pangmu Duwa Rev. Lahpai Zau Tu gaw marai rawng, magrau grang, myu tsaw myit kaba rawng ai Du amyu kaw na shangai wa ai wa nan rai nga ai. Shanhte a kaji daju Duwa Lahpai Jau Hpa Hkun rai nna bum ga kaw she nga ai raitim, Myen ga, Sam ga, Miwa ga, Miwa laika, hpe Wunpawng amyu lakung kaw na, Minji Mila ga, Hka hku ga, Zaiwa ga, Lhavo ga, Gauri ga ni hpe atsawm chye shaga ai wa rai nga ai magrau grang marai grai rawng ai wa re hte maren Myen Hkaw hkam wa hte pyi shing jawng hpaji chyam ai lam labau hkai hkrat wa ai hku nna chye lu nga ai. (Myen hkawhkam kadai hte re ai gaw n chye lu sai.) man dan, lak le, tsi hpaji hte dagu amyu myu rawng ai wa mung re.

            Shanhte hpe Gauri Du ni ngu shamying ma ai. Myitkyina mayan de rai yang, Mungji ga (ya na Nam San, Laiza, Hpalap ga) Da Law, Seng Mai, Nga Pyaw Daw ga, Alaw Bum gai wang rai nna, Man Maw mayan de rai yang Gauri Krung, Sinlum ginwang, Mali Hkran, Wupat hkran, Dang de gai wang du hkra kaba dik ai lamu ga madu ni rai nga ai. Duwa Lahpai Jau Hpa Hkun gaw kashu kasha law law lu ai kaw na Rev. Lahpai Zau Tu a labau lasang hku nna sha sang lang dan mayu ai.

            Duwa Lahpai Jau Hpa Hkun – Lahpai Hkun Gam hte Lahpai Hkun Naw (Marun yan nau) Lahpai Hkun Gam- Lahpai Zau Bawm- Lahpai Zau Seng, Lahpai Zau Li- Lahpai Zau Tu rai nga ai. Ndai labau hku n lawm ai ding hku masha ni mung grai naw nga ai. Miwa mung dan kata Suden ga, Ta Hkaw hka mayan, Hu Sut ga (Miwa bang wa ga) Pung Ling ga, Hu Sa, Kawng Shan, bang wan ga hkan mung du galaw lai wa sai lam labau hta nan nga nga malu ai.

             Kaji Rev. Lahpai Zau Tu gaw kaji kawa ni mung maden htawt hkawm ai hte Sinlum Bum kahtawng kaba ngu ai mare hta, 1870 ning July 15 ya shani shangai wa sai. Nat jaw prat hta shangai wa ai majaw nat ni gashun la na hkrit ai hte mying makoi hku nna, Mayam (Yam Dun) ngu kaji daw shamying ma ai. Asak 12 ning daram hta Sara kaba Roberts hte hkrum lu sai hte nta kaw na ahkaw ahkang n jaw timung hprawng sa nna Man Maw ga de hpaji sa lagu la hpang sai. 1897 ning hta Sara Kaba Roberts a lata e hkalup hkam la sai. 1899 ning hta Sara kaba Hanson hpe woi  nna kanu kawa, nta masha ting hpe Nat woi kabai kau sai. 1902 ning April shata 14 ya shani Sarama Nang Zing Hka Jan hpe Sara kaba Hanson hkungran ya ai hte Sinlum Bum grup yin Buga sasana sara hku nna shatsam dat sai. Dai hpang shanhte a nta hpe kahtawng kaba kaw nna deng mi daram tsan ai Pangmu mare de htawt let, Pangmu Duwa Rev. Lahpai Zau Tu ngu shamying let, mung du magam amu hpe mung, Hpung up magam amu hpe mung atsam dat gunhpai lai wa sai.

           

Rev. Lahpai Zau Tu myit shingran mu da ai lam ni

1. Wunpawng amyu sha ni rawt galu kaba wa na matu gaw Nat a lata kaw nna shawng lawt ra ai.
2. Hpaji chye ai amyu tai yang she mungkan a lahkam dep ai amyu tai wa na. Chyum Jawng Dakasu jawng lu ra ai.
3. Sut lu nga mai ai amyu tai ra ai.
4. Bum ga kaw sha n rai myo kaba de, pang lai rap hkra nga pra sa wa ra ai.
5. Gahkyin gumdin ai amyu, shang lawt lu ai amyu tai ra ai. Tinang a mungdan, tinang a amyu ngu nga ra ai.
6. Anhte hpe sasana sa galaw ai ni hpe chyeju bai htang ra ai.
7. Anhte lu la sai Yesu a hkye la ai lam hpe kaga amyu ni hpe mung garan jaw ra ai.
8. Anhte hte kanawn nga ai masha amyu ni a ga hpe n chye n mai sharin la ra ai.
9. Dinghku kata lahpawt lama shangai da ai kashu kasha langai mi mung n mai nga ai.

Rev. Lahpai Zau Tu galaw da lu ai bungli ni

1. Wunpawng amyu sha ni yawng Ji Nat a gyit hkang ai kaw na lawt lu yang she galu kaba wa ai amyu tai wa na re ngu shingran mu da ai hte maren Madu Yesu a kabu gara shi ga hpe shi dep hkap lu ai daram kaw tsun sak se hkam ai hte Nat hkyawt sasana hpe grai shakut galaw nu ai. Shi a sak 106 nga ai rai yang asak 100 ning du hkra pru sa nna sasana hkaw tsun ai lam galaw ai. Law malawng gum ra jawn nna hkawm sa ai.  Shi de da ai Buga Hpung hte shi du da ai sasana ginra ni gaw.

1. Sinlum Buga Hkalup Hpung
2. Lawdan Buga Hkalup Hpung
3. Lungja- JeYang Buga Hkalup Hpung
4. Chyahkan Dap Buga Hkalup Hpung
5. Mungga Hkran Buga Hkalup Hpung
6. Balawng Kawng Buga Hkalup Hpung
7. Mai Bat (Sut Ngai) Buga Hkalup Hpung
8. Nam San (Mung Ji ga) Buga Hkalup Hpung
9. Daw Hpum Yang Buga Hkalup Hpung
10. Dun Hung Buga Hkalup Hpung (ya Laiza Buga)
11. Na Lung Buga Hkalup Hpung
12. Nam Lang Buga Hkalup Hpung
13. Myo Thit (Kung Law) Buga Hkalup Hpung. Miwa ga de
14. Kang Shan Mare
15. Gang Ngai Pa ga.
16. Lung Hpum ga.
17. Hka Htum ga.
18. Tang Gaw ga.
19. N hkum Krung
20. Jan Shi Krung
21. Hu Sut (Miwa Bangwa ga) du hkra rai nga ai.

2. Hpaji chye ai amyu tai yang she mungkan lahkam dep na re ngu shaingran mu ai hte maren shi a nta ndaw hta hpun pyen kum, hpri tut galup ai jawng woi galaw let makau grupyin kahtawng hkan na ma ni hpe laika sharin hpang sai. Wunpawng amyu ni hta yawng a shawng hpaw ai tinang lagaw tinang tsap ai jawng re ai lam chye lu ai. No.1 majan ngut ai hpang she Sinlum Bum de htawt la ai hte Asuya jawng tai wa sai.
3. Dai sha n-ga English  laika sharin jawng hpaw ya na hpyi ai shaloi nau naw jau ai ngu Asuya tsun ai majaw Pangmu mare hta English jawng n-lu lu hkra woi hpaw hpang sai. Sara/ma n jaw ai majaw shi a kasha sarama Lahpai Htu Raw, Sara Lahpai Zau Neng yan hpe sharin shangun ai. Chye wa ai ma ni hta na jawngma rai nga ai Maran nang Nem hte Lahtaw Zau Awng yan hpe ManMaw Ayebeng rung de woi sa nna English ga hku laika tsun dan, mahkawn mahkawn shangun rai English sharin jawng lu hkra hpyi la sai. Maigan lahkam chya na matu rai nga ai.

            Chyum Jawng lu ra sai ngu nna mung 1930 ning October shata hta Myen mung Hkalup Hpung Mung Zuphpawng kaba hta n lu n da sa hpyi woi sai. 1931 ning September shata praw 1 ya shani Manmaw mare Sara Kaba Geis a nta hta jawng ma marai (9) hte chyum laika sharin jawng hpaw hpang sai. 1932 ning kaw nna gaw Man Maw mare hta dinggrin chyum jawng hpaw sai. Dai chyum jawng hpe 1934 ning April 15 ya kaw nna gaw Kutkai de htawt la ai hte dingyang sharin mat wa sai re.

            Dakkasu jawng lu ai amyu rai ra ai nga nna Sinlum jawng hpe Dakkasu jawng byin hkra woi shakut sai. Dai ten Jinghpaw mungdaw hta hkyik dik wun dek jawng byin hkra lam woi tam sai. Raitim mungdan kata majan a majaw n byin mat sai.

3. Sut lu nga mai ai amyu tai wa ra sai nga nna, hkarang yi kaw nna hkauna pa de ngu ai masing grai woi shakut sai. Nta shagu sun lu ra ai. Tinang sha na nam si tinang hkai, gum hpraw mahkawng, hkying hkat ai sut hpaga  chye galaw hkra shakut ga “hkau hpum yang she ngai sau ai” nga sha atsun nga ai.
4. Nga sat nga sa madang mung shatsaw wa saga. Bum ga kaw sha n rai pa ga de, mai gan du, pang lai rap hkra nga pra sa wa ra ai nga nna kahtawng na masha ni hpe tsun ai sha n-ga ram ai ma ni hpe Myo ga de jawng tawn, Myo ga de hpaga seng hpaw shangun, Lamu ga lada, pa de hkau na woi mari rai lai wa sai.
5. Gahkyin gumdin ai lam gaw lawt lu ai lam a n-pawt nga tsun let, marai langai mi lap 5/- hpra wa bang nna “ Wunpawng Fund” ngu woi hpaw sai. Shi nan shawng bang nna shaning shagu lap 5/- bang jat wu ai. Dai Fund gaw KNC prat hta jai jahtum sai lam chye lu ai.

Jinghpaw Wunpawng amyu ni mungdan lu ai amyu, madu nan up hkang lu ai amyu tai ra sai nga nna 1925 ning Man Maw ga de na Du Salang ni, Myitkyina, Hka hku de na Du Salang ni marai (56) hpe woi nna Myen mungdan up ai munggyi Sir. Spencer Hercourt Buttler kaw Jinghpaw Wunpawng Mungdan jaw mi, Home Rule jaw mi, shing n rai madu up hkang lu ai ahkaw ahkang hte laika hpaji jawng, hkam kaja dap, hkai lu hkai sha dap, Hpaga yumga dap hpaw ya mi, jaw mi ngu nna Yanggung ga du hkra sa woi hpyi wu ai.

                       

                         Sir. Spencer Hercourt Buttler kaw 

Jinghpaw Wunpawng Mungdan jaw mi ngu hpyi ai sakse laika

6. Kashu Kasha ni hpe lahpawt lama n shangai da ga nga tsun ai hte maren shi a n shang hkrat kasha ni yawng hpaji chye masha kaba tai wa sai.

1. Sarama Lahpai Nang Bang (jawng sarama)
2. Du Kaba Lahpai Hkun Nawng (Wunpawng amyu sha ni hta yawng a shawng tsang shi awng, B.A degree lu ai. May Myo hpyen du jawng up, Naing ngandaw kongsi, Naing ngan gone ye No.1)
3. Sarama kaba Lahpai Nang Doi (Jinghpaw laika kanu- I.L.T.A.H.K.N.Y.Z.E.M.W.hpe shalat sai)
4. Du kaba Lahpai Shan Lum (Myen mung yup tung jahpan dap up daju- rif;BuD;)
5. Du Lahpai Zau Neng. (Ayebyeng Du)
6. Sarama kaba Lahpai Htu Raw (Maigan de shawng hpaji sharin sa ai wunpawng shayi- Australia and England)
7. Rev. Lahpai Zau Yaw (Kutkai Chyum Jawng Up)
8. Du Lahpai Zau Awng (Myen mungdan nam kawn dap up daju- rif;BuD;
9. Sarama kaba Lahpai Seng Tawng (jawng Sarama)

Rev. Lahpai  Zau Tu n lu galaw shangut da ai bungli ni

1.      Shi nan n lu galaw kau da ai Tibet sasana, Dalawng Mang Hpai sasana, Kadu Ganan sasana, W sasana matut galaw na htet da ai.

2.        Jinghpaw Wunpawng mungdan shanglawt lu ai grai mu mayu wu ai. Ndai mungdan gaw Hkristu a tsaw ra myit hte hpring ai, myit hkrum rap ra ai, gum chying gum sa myit n rawng ai mungdan rai shangun mayu wu ai. Dai majaw mungdan a ningbaw ningla ni hpe kani hkum hkai, hkum lu, masha asak nau hkum sat, hpaji chye ai masha shalat mu ngu nna tsun ai majaw dingla ndai hpe sat kau ra ai ngu tsun hkrum ai du hkra rai nga ai.

3.      Ngai rai n si yang Dakkasu jawngma ni yan hkawm ai mu mayu ai. Jinghpaw Dakkasu jawng lu hkra hpaw ga. Amyu a gindai gaw dai kaw nna pru na ra ai nga ai.

Rev. Lahpai Zau Tu jaw da, htet da ai hkring htawng

1. Mungdan ra ai amyu rai yang gaw hpaji majan sut majan, hpaw mu. Myit masa tsaw tsaw rai nga mu. N mai byin ai ngu ai ga hkum lang.
2. akyu grai hpyi ai. Akyu hpyi shagu mahkawn shakawn, chyum laika hti ra ai. Lani mi n law htum lak san akyu masum lang hpyi ai jahpawt u rai n goi yang, shani chyingdung, shana de jan shang wa ten rai lu ai. Akyu hpyi ai shaloi hkrup mara re ai hpun palawng n- hpun ai. Asan sha rai hkrut da, san da ai she hpun ai. Chyum laika hpe mung shi chye ai Myen hte Jinghpaw lahkawng galoi mung shingdaw nna hti ai.
3. Amu n galaw ai wa gaw shat mung n sha u ga. Bungli shangun na rai yang shat shawng jaw sha yu ai. Shat law law sha ai wa hpe she ra ai.
4. Tsa chyaru, kani gaw masha a madang hpe gyitkau, jahten kau, shamak kau ya ai majaw n lu n sha ga. De a malai cofee hpalap lu mu nga nna shi up ai mare ni hta tsa shadu gun lai na pyi n hkraw wa ai. Kaga lam hku shi lai shangun yu ai.
5. Magrau grang ai hkring htawng jaw da ai. Jaw ai lam teng yang galoi mung hkum htingnut mu.
6. Sun galaw mu, hkau na galaw mu, hpaji shakut mu, lu sha kaja chye sha hkra shakut mu, nga sat nga sa madang shatsaw mu. Jinghpaw ni gaw hkrung kanu sha naw rai ya.
7. Shaman chyeju hpaji chye ai japan majan ten grai hkrit ra ai ten hta shi a gum ra byau la nna Nba Pa hpung up sara Rev. Damau Naw kaw sa wa ai da. Nde de hkrit ra ai ten hpa sa galaw a ta. Ngu yang Rev. Damau Naw hpe nang gaw anhte yawng a shawng hpaji chye ai hpung up sara re, ngai hpe lata mara akyu hpyi shaman ya rit ngu chyeju a hpyi la ai da.
8. Shi asak kaba shamu shamawt yak wa ai ten masha hpe woi awn ai hkring htawng matut na matu kasha Du kaba Hkun Nawng hpe shaga la nna, Du palawng rai nga ai n-hpau lawng jahpun chyum laika baw kaw mara ya rai, nye a malai nang bai shakut u nga ap ya da ai.
9. Mung up masa, Hpung masa, dinghku masa kaga ga rai ra ai. Shinggyim masha re ai majaw ra ai lam law law galaw let asak hkrung ra na re. rai tim hkum gayau kau, Ga sha:-

1. Japan prat hta Sinlum Jau hpe Kyin yu shadu ai majaw Manmaw Japan rung de sa jahkrum na shaga wu ai. Masum lang shaga tim Wa Jau gaw n yu wa ai majaw Japan du ni gaw, mung up Du Rev. Lahpai Zau Tu  hpe lawan shayu dat ya rit. Masat da ai nhtoi du yang n du jang gaw kahtawng yawng nat kau ya na aming jahkrat dat wu ai. Wa Jau hpe kade tsun yu ai rai tim n yu wa hkraw ai majaw hkungga lara rai let shi a bung hkaw raw la nna lata gyit ya ai hte Manmaw Japan ring kaw woi sa nna, Rung du jang n dai jau gaw sasana sara she re, nanhte zawn nawn ai kyin yu n re. ngai mung up Duwa nan lit la n ngai ngu tsun shaw la let atsawm bai woi wa ai da. Mung up Du bungli hkrak galaw ai. Karai tsaw ra myit tup hkrak madun ai.
2. Hpt. Sara Lasi Balawng gaw kasha lasi Sam naw hpe dai daw lek mat la na matu nga sat hkra akyu hpyi ma ai. Pangmu Duwa Rev. Lahpai Zau Tu gaw Mung Du langai hku nna, Kawn magyi hpyi wu ai. Hpt. Sara Lasi Balawng gaw Hpung shang sayang me hpa rai kawn magyi naw jaw ra n ta? Ngu n jaw ai da. Shaloi Rev. Lahpai Zau Tu  gaw labu palawng tsawm tsawm hpun, akyu atsawm sha hpyi ya nna shat n sha ai sha wa mat ai da. Hpa rai ngu san yu yang tinang a duwa hpe pyi n-chye ai ni a lu sha ngai hpa rai sha na.

DUWA ZANHTA SIN A LABAU

                                                  Duwa Zanhta Sin 

          (Jinghpaw Mung a Ningbaw Galaw ai aten 1957-1958)

            Du wa Zanhta Sin gaw Jinghpaw Wunpawng sha ni tsawra hkungga kasi tawn da hkrum ai ningbaw ningla langai mi re. Du wa Du wa Zanhta Sin gaw 1920 ning May 21 ya shani Putao mare Buga hta shangai wa ai. Kawa Zanhta Hpung hte kanu Zi Nem yan a kasha re. Kaji ai aten hta Putao mare Nawnghkai kaw ABM jawng hta laika hpaji hpe hkaja la sai. 1936 ning hta Myitkyina mare e tsang 7 awng la sai. 1939 ning hta Sagai mare kaw tsang 9 san poi hpe awng la nhtawm 1940 ning hta Mandalay  kaw tsang 10 san poi hpe awng la nu ai. Dai shaning sara tai lakmat lu nu ai re. 1942-1947 ning hta Putao hte Sumpra Bum Mare hta Bumdu Rung kaw magam bungli gun hpai ai. 1942 ning May 28 ya shani Jinghpaw Levi dap hta shang lawm nna hpyen ma, laknak, lu sha mahkawng shinggyin ai hta lit hkam re. 1947 ning hta K.N.C (Kachin National Congress) hpe woi awn hpaw hpang sai. 1951 ning hta Myitkyina dingdung daw hku nna ra lata poi shang let Amat tai sai. 1953-1956 ning du hkra Jinghpaw Mungdaw a Hkringmang Rung a Atwi-wun lit hpe galaw gun hpai sai. 1956 ning hta Rapdaw Amat bai lata san hkrum nna dai shaning July 16 ya shani Jinghpaw Mungdaw Hkringmang hte Jinghpaw Mung Ningbaw lit hpe gun hpai sai. Du wa Zanhta Sin mungdaw ningbaw tai nga ai aten hta Wunpawng sha ni a dai lup dai hpang ga rai nga ai Hpimaw, Gawlam, Kang Hpang lamu ga manghkang byin pru wa ai. Dai lamu ga hpe U Nu hte Hp.S.P.L Asuya gaw Miwa ni hpe dut sha kau ya sai. Ndai lam hpe Mungchying sha, grau nna Wunpawng sha ni kachyi mi pyi myit n hkrum ai majaw manghkang kaba pru sai. 1956 ning October shata hta U Nu hte Hp.S.P.L ningbaw ni Miwa mung Pekin mare de sa ma sai. Dai hpang sumtsan salang U Hla Maung, Hkyin Nyut ni hte rau Jinghpaw Mung Ningbaw Duwa Zanhta Sin, Sama Duwa, DuwaZau Lawn ni 30.10.1956 ya shani bai hkan sa ma ai. Miwa mung Pekin de du ai shaloi Hpimaw, Gawlam, Kanghpang mare hte seng nna myit hkrum lawm na matu U Nu wa aja awa Duwa Zanhta Sin hpe tsun wu ai. Dai shaloi Duwa Zanhta Sin gaw Jinghpaw Mungchying sha ni a ra sharawng ai lam n lawm ai sha Ngai hkrai kachyi mi pyi n mai daw dan ai, ngu gwi gwi tsun wu ai. Ndai lamu ga jarit hte seng nna hpaji chye ai Wunpawng jawng ma Du salang ni yawng myit n hkrum ma ai. Dai majaw Jinghpaw Mung shara shagu hta myit n hkrum ai lam n-gun madun shamu shamawt ai lam amyu myu galaw lai wa sai. Ndai zawn madun shamu shamawt ai lam gaw Shanglawt lu ai hpang Jinghpaw Wunpawng Ramma ni a mung masa shamu shamawt ai lam byin tai wa sai. 12.12.1956 ya shani U Nu, Sama Duwa hte Wabaw Zau Rip hpe shaga la nna miwa ni hpe lamu ga jaw na matu myit hkrum ai lam ta masat wa ka mahkret let Miwa ni hpe anhte a dai daw dai hpang ga hpe dut sha sai re. Ndai lamu ga hte seng nna U Nu gaw Jinghpaw salang ni hpe shaga la let woi bawng ban ai, raitim kadai myit n hkrum lawm ai majaw Hopeless Leader akyu n rawng ai ningbaw ni ngu, shat sha jaw sha rai shakre wu ai. Dai zawn re ai manghkang ni a majaw 1958 ning June 4 ya shani Mungdaw Ningbaw magam lit kaw na pru nu ai. 1960 ning hta ngang grin Hp.S.P.L Hpung hku nna ra lata poi shang let Amat bai tai sai. San seng Hp.S.P.L a Bukda makam masham hpe Myen mungdan a makam masham galaw na hte seng nna grai ninghkap ai wa re. Duwa Zanhta Sin gaw tinang a myu tinang a Buga myu tsaw share shagan re. Masha hte tsun shaga ai lam hta mung grai pri-nem hkra tsun shaga chye ai hte myit grai galu gaba ai. Shi a mung masa hte seng nna hkam la ai lam gaw shi a prat hta nga ai ningbaw ni hte shai ai. Mung shawa hpe grai tsaw ra let mungchying sha ni maga gwi gwi tsap ai ningbaw re. Magam  bubgli ni hte grai sadi dung let, grai myit kup ai. Shi gaw Hkalup Hpung rai nna makam masham lam hta grai shakut ai wa re. Shi hte hku hkau ai ni yawng shi hpe grai tsawra ai. Daru ahkre jahkrit shama ai lam n nga ai sha myit galu let pawt sindawng ai lam n nga ai. Ndai zawn re ai myit masa a majaw, masha law law wa, grai tsawra hkungga ai Jinghpaw Wunpawng sha ni a ningbaw langai mi re. Duwa Zanhta Sin gaw tinang a akyu n tam ai sha myu hte mungdan a matu masa lam hta san san seng seng galaw lai wa sai. Jinghpaw Mung Ningbaw ni hta Duwa Zanhta Sin gaw matsan dik re. Gade mi jam jau hkrum tim shi a myi man gaw galoi mung mani sum sai rai nga ai. Shi galaw lai wa sai magam bungli shi madun da ai kasi ningli ni gaw anhte ka n ma, shagawp n ma rai nga ai law.